گنجعلیخان که از حکام مشهور زمان شاه عباس است از سال ۱۰۰۵ تا ۱۰۳۴ هجری قمری بر کرمان فرمان روایی و آثار و بناهای زیادی بنا کرد و در آبادی این منطقه کوشش کرد.
از جمله بناهای عمومی که از این حاکم مشهور به جا مانده، مجموعه گنجعلیخان در داخل شهر کرمان و ربا ط زین الدین (کاروانسرای گنجعلیخان) در راه یزد- کرمان، حوض خان در راه کرمان - مشهد وتعدادی قنات در شهر کرمان بوده‌است. سهمی از درآمد مجموعه و قنات‌ها به آستان قدس رضوی داده می‌شود.این بناها در لشکرکشی‌های آقا محمدخان صدمات جبران ناپذیری دیده‌است.
مساحت مجموعه گنجعلیخان ۱۱۰۰۰ مترمربع و عناصر مجموعه و سال ساخت آنها عبارت‌اند از: میدان ۱۰۰۵ ه ق، بازار ۱۰۰۵ ه ق، در ضلع جنوبی حمام ۱۰۲۰ ه ق، در ضلع شمالی ضرابخانه، در ضلع شرقی مدرسه ۱۰۰۷ ه ق و کاروانسرا ۱۰۲۱ ه ق، در ضلع غربی آب انبار ۱۰۲۱ ه ق. در سه سمت میدان، بازارهای گنجعلیخان قرار دارد که بازار مسگرها و بخشی از راسته اصلی را تشکیل می‌دهد. معمار مجموعه "استادسلطان محمد معمار یزدی" و بانی آن گنجعلیخان، حاکم کرمان در سالهای ۱۰۰۵ تا ۱۰۲۹ ه.ق. بوده‌است. چهار مسجد در چهار سمت میدان قرار داشته که سه باب آن باقیمانده و زیباترین آنها مسجد ضلع شرقی در کنار کاروانسرا است که موزه‌ای از هنرهای تزئینی به شمار می‌آید و سبک معماری این بنا به شیوه اصفهانی است
مسجد گنجعلی خان :

این بنا در گوشه شمال شرقی مجموعه گنجعلی خان کرمان واقع شده است و در واقع موزه کوچکی از هنرهای تزئینی اسلامی نظیر کاشی کاری، گچبری و خطاطی است که به سبک زیبایی آراسته شده اند. این مسجد در سال1007 ه.ق بنا شده و 14 باب مغازه از مجموعه یاد شده، موقوفه این مسجد شده اند.

چهارسوق گنجعلی خان:

در گذشته چهار سوق گنجعلی خان مهم ترین نقطه شهر محسوب می شده و نقش چهار راه اصلی شهر را ایفا می کرده است. نمای داخلی گنبد این چهار سوق با گچبری های جالب و نقاشی های زیبای عصر صفوی همراه با چهره شهروندان مهم آن دوره تزئین شده است و نورگیرهایی که در اطراف گنبد تعبیه شده روشنایی لازم را تامین می کند.

مدرسه گنجعلی خان :

این بنا در میدان گنجعلی خان کرمان واقع شده و روزگاری مدرسه ای پررونق بود که بعدها به کاروانسرا تبدیل گردید. بر کاشی های کتیبه سردر آن تاریخ1007 ه.ق مطابق با 1598 میلادی نقش بسته و معمار آن محمد سلطانی یزدی بوده است. حجره های متعدد آن در دو طبقه با شیوه معماری زیبایی طراحی شده اند. این بنای تاریخی در حال حاضر محل سازمان میراث فرهنگی کرمان و دفتر مطالعات فنی جهاد دانشگاهی است. نمای داخلی و خارجی این مدرسه، کاشی کاری معرق دارد که از عصر صفوی به یادگار مانده است.

راسته گنجعلی خان:

این راسته در ضلع شمالی میدان گنجعلی خان واقع شده است و در سمت راست این راسته نیز حمام تاریخی و زیبای گنجعلی خان و مغازه ها قرار گرفته اند. در سمت چپ آن نیز 16 طاق نما طراحی و اجراشده که منظری زیبا دارند. راسته گنجعلی خان یادگار دوران صفوی است.

ضرابخانه گنجعلی خان :

این ضرابخانه در ضلع شمالی میدان گنجعلی خان قرار دارد. نقشه آن هشت ضلعی است و از یک طاق، چهار ایوان و چهار غرفه در چهار زاویه تشکیل شده است. مصالح اصلی بنا آجر، گچ و تزئینات آن گچبری هایی با طرح های خشتی است. این بنا در حال حاضر محل موزه سکه است.

حمام گنجعلی خان:

بنای این حمام با کاشی کاری، نقاشی و گچبری، مقرنس کاری و کاربندی های زیبا تزئین شده است. سردر ورودی این حمام نیز با نقاشی های زیبای عصر صفوی تزئین شده است. معمار این مجموعه و حمام، استاد محمد سلطان یزدی بوده است. این حمام دارای دو بخش رختکن و گرمخانه است. دقیق ترین موضوع قابل توجه در معماری گرمخانه پیروی وهم شکلی سنگ های کف گرمخانه با ساختمان سقف است. اگر سقف به شکل لوزی است، سنگ مقابل کف آن نیز لوزی است. رختکن حمام به6 غرفه تقسیم می شود که هر غرفه آن مخصوص یک صنف جامعه یعنی سادات، روحانیون، خوانین، رعایا، اعیان و بازاری هابوده است و در حال حاضر درهر غرفه یک یا دو مجسمه از شمایل هر یک از طبقات یاد شده به نمایش گذاشته شده است. بخش گرمخانه شامل یک حوض آب سرد است با طاقی شبیه خیمه که هشت ستون حمام بر زیبایی آن می افزایند. سیستم کانال کشی آب و فواره ها چنان دقیق طراحی و اجرا شده است که از عجایب معماری حمام ها محسوب می شود. یکی دیگر از عجایب حمام، ساعت یا زمان سنج سنگی آن است. همراه با شما یاران صمیمی برنامه با گنجعلی خان، شخصیت و حوادث تاریخی دوران او بیشتر آشنا می شویم.

پایان//